Terug

Stuk oud vuil vrijdag 19 december 2014

Luidruchtig, maar vooral nieuwsgierig, komen de pubers de aula binnengestormd. De tassen worden achteloos de hoek ingeslingerd en vol verwachting kijken ze naar het podium. Wat zou dit nu weer zijn? Ach ja, toch best relaxed eigenlijk om hier te zitten en niet in de les. Ik kijk om me heen en zie 15-jarigen met stoere gympies en strakke jeans druk doen met elkaar en vooral met zichzelf. Na afloop loop ik naar m’n auto en barst in tranen uit. Wat vind ik dit heftig zeg. Ik kom van een middelbare school, ergens in het oosten van het land, en ben getuige van de indrukwekkende jongerenvoorstelling Like. Met circa 50 leerlingen uit 3-havo en hun mentoren kijk ik naar de interactieve theatervoorstelling van Theatergroep PlayBack over pesten.

Het draait in Like om de 13-jarige Zoë, die bevriend is met de even oude Mila. In eerste instantie zijn ze dikke vriendinnen, maar al gauw slaat de vriendschappelijke sfeer om naar een pesterige omgeving. Met de komst van de iets oudere hautaine Rianne en de 16-jarige stoere Lewis trekt Mila zich terug van Zoë en verandert van vriend in vijand. Aan de zijlijn speelt de 13-jarige Lans een rol die net als Zoë wordt gepest. Rianne: “Ik zal het maar eerlijk zeggen, maar wij waren in gesprek.” Zoë: “Jullie kunnen gewoon doorpraten.” Lewis: “Eigenlijk is het een privégesprek.” Zoë: “Waarover?” Rianne: “Dat gaat jou dus geen reet aan. Zoë: “Oh.”

Het lijkt - in de ogen van de leerlingen - nog een redelijk onschuldig gesprek, al vrij snel na de opening. Maar toch voelen ze aan dat dit pas het begin is. En dat dit eigenlijk al niet kan. De jongeren zijn stil in de zaal. Op wat gefluister na is het duidelijk dat ze onder de indruk zijn van wat ze zien. Ik zie meisjes op hun lip bijten. Sommige jongens zitten quasi nonchalant onderuit gezakt en stoten elkaar soms was proestend aan. Maar met een schuin oog hebben ze wel degelijk aandacht voor de prikkelende voorstelling. Na een klein half uur loopt één van de leerlingen huilend de aula uit, onder begeleiding van haar mentor. Ik schrik ervan. Dat dit zou kunnen gebeuren had ik simpelweg van te voren niet bedacht. Iedereen staart haar na. Er ontstaat wat geroezemoes. Maar daar zijn weer Zoë, Rianne en Lewis. De aandacht gaat terug naar wat er op het podium gebeurt. Is dit toneel? Het lijkt zo echt. En het wordt weer ijzig stil.

“PlayBack is ‘speel terug’, zo heten wij”, zegt gespreksleider Bas na afloop. Bewonderenswaardig snel stapt hij uit zijn dubbelrol als Lewis en Lans en zoekt contact met de leerlingen. In het begin is het wat aftasten. Voor de leerlingen is het spannend om antwoord te geven op de vragen die worden gesteld. Want wat laat je van jezelf zien en wat niet? Zoë en Rianne blijven ondertussen in hun rol om zo de grens tussen fictie en realiteit te laten vervagen. Geleidelijk aan komen er meer reacties vanuit het jonge publiek. Bas weet op een positieve manier de jongeren te stimuleren hun mening te geven over wat ze zelf of als groep kunnen doen. Twee leerlingen mogen op het podium komen. Een scene wordt nagebootst en de jonge meisjes geven al aarzelend maar steeds zelfverzekerder aan hoe zij het zouden opnemen voor de arme Zoë. Gejoel en geklap vanuit het publiek. Respect voor hun klasgenootjes. De meisjes keren trots terug naar hun plek. Niet veel later geeft een van de meisjes huilend aan dat Zoë haar zo raakt, omdat ze zelf ook is gepest. Doodstil in de zaal. Een vriendin naast het meisje slaat haar arm om d’r heen. Hartverwarmend. Beide mentoren stellen zich kwetsbaar op en laten hun tranen zien. Oprecht geraakt door het verdriet van hun leerlinge. Al grappend rennen twee jongens naar voren en omarmen een van de mentoren. Wat lollig bedoeld, maar de boodschap komt aan. Hun manier om te laten zien dat het ze wat doet.

Na de voorstelling, als alle anderen de aula hebben verlaten, wordt het meisje omringd door een paar medeleerlingen en de betrokken mentor. Ik vang per ongeluk flarden van het gesprek op. Het gaat mij niets aan, dus ik loop weg. De emoties nemen toe. Een meisje gaat verderop staan en laat haar tranen de vrije loop. Ze wordt opgevangen door een van de mentoren. De acteurs Sanne, Rianne en Bas zijn zichtbaar ontdaan. Ze zijn tot in hun diepste vezels geraakt door de hoogoplopende emoties. Dit is wat pesten met je doet. Ze krijgen een uurtje de tijd om even bij te komen en zich voor te bereiden op een nieuwe groep leerlingen. “Je hoeft niet iedereen te mogen, maar je hoeft haar ook niet als een stuk oud vuil te behandelen!”, zegt een leerlinge in reactie op een scene. De woorden galmen nog lang na in m’n hoofd …