Terug

Een derde MBO-leerlingen komt eerste schooldag zonder boeken binnen Morgen

Vanaf 16 maart speelt PlayBack een nieuwe voorstelling: ‘NU’ over geld en geluk, voor MBO+. We vragen onze artistiek directeur Kim Zonneveld om een tipje van de sluier op te lichten. “De research voor deze voorstelling was shockerend. Er zijn jongeren die zesduizend euro schulden opbouwen in drie maanden tijd.”

Waarom NU?
Op middelbare scholen en op het praktijkonderwijs spelen we al jaren de voorstelling Crisis over geld. Op MBO’s merkten we echter dat een aantal verhaallijnen te weinig aansloten bij jongeren rond de 18 jaar, die financieel zelfstandig zijn. De inkomsten en uitgaven van jongeren boven de 18 veranderen enorm. De voorstelling miste nog dilemma’s voor deze oudere groep. Kies je voor werken of studie? Hoe ga je om met de grote hoeveelheid rekeningen die er binnenkomen? Wat moet je allemaal regelen als je op kamers gaat?

Jongeren op het MBO hebben relatief vaak leningen of schulden, dus het is juist superbelangrijk om deze voorstelling voor hen te spelen. Voor PlayBack is het een logische stap omdat we 1) al veel met jongeren werken, 2) het gedrag van jongeren goed begrijpen en 3) ruime ervaring hebben met het thema geld.

Hoe gaan MBO’ers met geld om?
Volgens een onderzoek van het Nibud heeft een vijfde van jongeren op het MBO leent of heeft schulden. Gemiddeld is dit een schuld van 3.681 euro. Ik begrijp wel hoe dit kan. Schulden zijn snel gemaakt. Door telefoonabonnementen waar je aan vast zit, shoppen met Afterpay of leningen kunnen er in korte tijd geldproblemen ontstaan. Ik sprak met een meisje die twee telefoon abonnementen had afgesloten, inclusief de aanschaf van twee iPhones. Eén iPhone was stuk. Omdat ze geen nieuwe kan betalen had ze een nieuw abonnement afgesloten bij een andere provider. Maandelijks moet ze 110 euro betalen voor haar telefoonrekeningen.

Hoe weet je wat er speelt op MBO’s?
Om research te doen hebben we gepraat met jongeren van MBO’s waar we al speelden. We vroegen hen hoe hun financiële situatie is en waar ze tegenaan lopen. De leerlingen hebben relatief veel geld te besteden, maar moeten hier hun woning van betalen, hun studieschuld, het uitgaan, de kleding. Voor veel jongeren is dat best moeilijk overzicht houden. Daarnaast sprak ik veel met Nibud en Lef!, die al veel expertise hebben op MBO’s. Heel leerzaam.

Ik leerde van Lef! dat er drie denkwijzen zijn op het MBO:
- als je echt te weinig geld hebt, ga dan gelijk werken en niet studeren
- geef veel geld uit, want YOLO (you only live once)
- geef vooral veel geld uit, want de wereld moet denken dat je alles op orde hebt
Interessant waren de gesprekken met docenten van MBO’s en medewerkers Schuldhulppreventie op scholen. Heftig! Ik hoorde over jongeren die binnen enkele maanden al 6000 euro schulden hadden opgebouwd. Een derde van de jongeren op MBO’s komt de eerste schooldag zonder boeken binnen!

Praten mensen makkelijk over geld?
Geld is geen gespreksonderwerp waar je lekker over praat zoals over drank of seks. Geld gaat vaak gepaard met schaamte of gemakzucht. Jongeren denken: ‘Geld moet je gewoon hebben en niet over lullen’. Dat willen we doorbreken met NU. Je moet er juist wel over praten, zeker als je schulden hebt. Dan kun je hulp vragen. En als mensen er makkelijker over praten, is het ook makkelijker om bijvoorbeeld te zeggen tegen je vrienden: ‘Sorry jongens, ik heb geen geld, ik ga niet mee naar de kroeg.’ Als je geld hebt, denk je er niet over na. Het wordt pas een probleem als je geen geld hebt.

Tandartsrekening
Laatst stak een jongen van zestien in een Havo-klas zijn vinger op: ‘Ik betaal mijn eigen tandartsrekening’. Dit leverde veel verbaasde reacties op van zijn klasgenoten. Maar hij verdiende ook respect. Later kwam hij naar ons toe dat hij dit nooit vertelde tegen andere jongeren. Dat vind ik fantastisch: dat onze voorstellingen ervoor zorgen dat er een gesprek op gang komt en schaamte wordt weggenomen.

Achtergrond en opvoeding
Omgaan met geld leer je als je nog jong bent. Je achtergrond en opvoeding spelen een belangrijke rol. De jongeren in NU hebben een totaal verschillende achtergrond. Alle drie lopen ze stage of werken in hetzelfde hotel. Het zijn herkenbare jongeren. De een moet moeite doen om thuis 500 euro huishoudgeld bij elkaar te sprokkelen, de ander geeft zonder schroom 500 euro uit aan kleding, met schulden vandien. De dilemma’s zijn voor MBO’ers bekend. Ga je voor die bijbaan die nauwelijks iets oplevert of kies je voor het ‘snelle geld’? Kies je de studie die je ouders voor ogen hadden die financiële zekerheid oplevert of ga je je droom achterna? Het nagesprek zet het publiek aan het denken. Hoe blijf je uit de schulden? En als iedereen van je vrienden uitgaat en jij bent blut, wat doe je dan?

‘Dit gaat over mij’
De voorstelling is wat mij betreft pas echt geslaagd als jongeren zich betrokken voelen om mee te denken. Dat ze denken: dit gaat over mij. Dat de voorstelling een open gesprek oplevert. Dit kan ook via theorieboeken of met financiële uitgaventabellen die je vaak op scholen krijgt. Maar volgens mij gaat dit onderwerp pas echt leven als jongeren herkenbare situaties zien en denken: hoe zou ik dit aanpakken? Dan beklijft het.